Hirsutyzm i PCOS – jak usunąć nadmierne owłosienie
- 22 lut 2023
- 5 minut(y) czytania
Zaktualizowano: 15 sie
Nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiety wymaga dwóch równoległych działań, a nie jednego. Leczenie hormonalne zatrzymuje powstawanie nowych włosów terminalnych, ale nie usuwa tych, które już wyrosły – te trzeba usunąć osobno. Poniżej opisujemy pełną ścieżkę: od rozpoznania problemu po realny plan usuwania owłosienia.
Uwaga: ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Rozpoznanie hirsutyzmu i zespołu policystycznych jajników należy do lekarza.
Hirsutyzm a hipertrychoza – to nie to samo
Rozróżnienie ma znaczenie, bo prowadzi do zupełnie innej diagnostyki.
Hirsutyzm – nadmierny wzrost grubych włosów terminalnych w okolicach androgenozależnych: broda, wąsik, klatka piersiowa, kresa biała, plecy, wewnętrzne powierzchnie ud. Podłoże jest hormonalne.
Hipertrychoza – nadmierne owłosienie rozłożone równomiernie, także w okolicach niezależnych od androgenów. Przyczyny bywają genetyczne, polekowe lub metaboliczne.
Hirsutyzm dotyczy według szacunków 5–10% kobiet. Za około 75–80% przypadków odpowiada zespół policystycznych jajników.
Skala Ferrimana-Gallweya – jak ocenia się nasilenie
W praktyce klinicznej używa się zmodyfikowanej skali Ferrimana-Gallweya. Ocenia się owłosienie w dziewięciu okolicach androgenozależnych, każdą w skali od 0 do 4, a punkty się sumuje.
Klasyczne progi (walidowane dla kobiet rasy białej): wynik poniżej 8 uznaje się za prawidłowy, 8–15 za hirsutyzm łagodny, powyżej 15 za nasilony.
Próg zależy od pochodzenia etnicznego – u kobiet pochodzenia azjatyckiego podaje się wartości od 2 do 7, u kobiet pochodzenia latynoskiego i bliskowschodniego około 9–10.
Międzynarodowe wytyczne PCOS z 2023 roku sugerują niższy próg wykrywania: mFG 4–6, w zależności od pochodzenia.
Skala jest narzędziem lekarskim i punktem wyjścia do badań, a nie diagnozą samą w sobie. Jej znajomość pomaga jednak zrozumieć, dlaczego lekarz ogląda kilka okolic, a nie tylko tę, która niepokoi Ciebie.
Nadmierne owłosienie u kobiet – jakie badania zrobić i od czego zacząć
Jeżeli owłosienie pojawiło się szybko, nasila się lub towarzyszą mu inne objawy, pierwszy krok należy do lekarza – ginekologa, endokrynologa lub dermatologa.
Sygnały, które warto zgłosić: nieregularne miesiączki, trądzik, przetłuszczanie się skóry i włosów, przerzedzenie włosów na głowie, przyrost masy ciała, trudności z zajściem w ciążę.
Kryteria rotterdamskie rozpoznania PCOS wymagają obecności dwóch z trzech elementów: hiperandrogenizmu klinicznego lub biochemicznego, zaburzeń owulacji oraz obrazu policystycznych jajników w USG lub podwyższonego AMH – po wykluczeniu innych przyczyn.
Zespół policystycznych jajników występuje u około 10–13% kobiet według kryteriów rotterdamskich.
Istnieje też hirsutyzm idiopatyczny – z prawidłowymi wynikami hormonalnymi i regularnymi cyklami. Prawidłowe wyniki nie oznaczają, że problem jest wymyślony.
Dlaczego leczenie hormonalne nie usuwa istniejącego owłosienia
To najczęstsze nieporozumienie i źródło rozczarowania po miesiącach terapii.
Androgeny powodują przekształcenie cienkiego włosa meszkowego w gruby włos terminalny. Leczenie hormonalne zatrzymuje ten proces i zapobiega kolejnym przekształceniom. Mieszek, który już przeszedł tę przemianę, nie cofa się jednak samoistnie do stanu wyjściowego.
Wytyczne kliniczne wprost przewidują ocenę odpowiedzi na farmakoterapię dopiero po co najmniej sześciu miesiącach, właśnie ze względu na długość cyklu włosowego. Dlatego usuwanie owłosienia traktuje się jako postępowanie równoległe, a nie alternatywne.
Którą metodę usuwania owłosienia wskazują wytyczne
Wytyczne praktyki klinicznej Endocrine Society dotyczące hirsutyzmu formułują to dość precyzyjnie.
Fotoepilacja – przy włosach kasztanowych, brązowych i czarnych.
Elektroepilacja – przy włosach białych i jasnych, których światło nie usunie z powodu braku pigmentu.
U kobiet pochodzenia śródziemnomorskiego i bliskowschodniego z hirsutyzmem twarzy wytyczne zalecają ostrzeżenie o zwiększonym ryzyku hipertrychozy paradoksalnej po fotoepilacji i sugerują elektroepilację lub leczenie miejscowe.
U kobiet z rozpoznaną hiperandrogenemią zaleca się prowadzenie farmakoterapii równolegle z usuwaniem owłosienia, żeby ograniczyć odrastanie.
Porównanie obu technologii rozpisaliśmy w artykule elektroepilacja czy depilacja laserowa, a temat włosów bez pigmentu – w tekście o elektroepilacji siwych i jasnych włosów.
Międzynarodowe wytyczne PCOS z 2023 roku dodają dwie praktyczne uwagi: przy PCOS zwykle potrzeba więcej sesji niż przy hirsutyzmie idiopatycznym, a połączenie leczenia hormonalnego z usuwaniem owłosienia wiąże się z lepszym i trwalszym efektem niż samo usuwanie.
Jak planujemy pracę przy podłożu hormonalnym
Przy hirsutyzmie plan wygląda inaczej niż przy owłosieniu genetycznym i mówimy o tym otwarcie już na konsultacji.
Zaczynamy od okolic, które najbardziej ciążą na co dzień – najczęściej wąsik, broda i linia żuchwy.
Zakładamy dłuższy horyzont niż przy owłosieniu niehormonalnym, bo w trakcie pracy część mieszków meszkowych może jeszcze przekształcać się w terminalne. Jak liczymy czas pracy, wyjaśniamy w tekście o liczbie zabiegów.
Zachęcamy do równoległego prowadzenia leczenia u lekarza – wytyczne wskazują, że połączenie obu ścieżek daje lepszy i trwalszy efekt niż samo usuwanie owłosienia.
Przy włosach siwych, jasnych i meszkowych – a takie często zostają po wcześniejszej fotoepilacji – elektroepilacja jest jedyną metodą trwałego usuwania, która na nie zadziała.
Pracujemy na aparatach Apilus z izolowanymi sondami Pro-Tec, które pozwalają skoncentrować energię na dnie mieszka. Każdą sesję kończymy kataforezą – etapem z użyciem elektrody o ładunku dodatnim, co pomaga wyciszyć skórę – oraz pielęgnacją Action de Gala. Najczęściej pracujemy na elektroepilacji twarzy, rzadziej na innych okolicach ciała. Listę sytuacji wymagających ostrożności zebraliśmy w przeciwwskazaniach do elektroepilacji.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się hirsutyzm od hipertrychozy?
Hirsutyzm to nadmierne owłosienie typu męskiego w okolicach zależnych od androgenów – broda, wąsik, klatka piersiowa, kresa biała. Hipertrychoza to nadmierne owłosienie rozłożone równomiernie, także tam, gdzie androgeny nie mają wpływu. Prowadzą do innej diagnostyki.
Jakie badania zrobić przy nadmiernym owłosieniu?
Zakres badań ustala lekarz. Zwykle ocenia się profil androgenowy i inne parametry hormonalne oraz gospodarkę węglowodanową, a przy podejrzeniu PCOS wykonuje się USG. Nie warto zamawiać badań samodzielnie – interpretacja zależy od fazy cyklu i całości obrazu klinicznego.
Czy po uregulowaniu hormonów owłosienie samo zniknie?
Nie. Leczenie zatrzymuje przekształcanie kolejnych włosów meszkowych w terminalne, ale nie cofa tych, które już się przekształciły. Dlatego usuwanie owłosienia prowadzi się równolegle do leczenia.
Czy przy hirsutyzmie warto robić depilację laserową?
Przy włosach ciemnych laser bywa skuteczny i wytyczne go dopuszczają. Przy owłosieniu twarzy i przy jasnych lub siwych włosach wskazywana jest elektroepilacja – również ze względu na opisywane ryzyko hipertrychozy paradoksalnej u części pacjentek.
Czy elektroepilacja ma sens, jeśli hormony nie są jeszcze uregulowane?
Ma, choć warto znać kompromis. Usunięte mieszki nie wracają, więc każda wizyta daje trwały efekt. Bez leczenia część mieszków meszkowych może jednak nadal przekształcać się w terminalne, co wydłuża cały plan. Najlepsze rezultaty daje prowadzenie obu ścieżek równolegle.
Dlaczego owłosienie na twarzy pojawia się w okresie menopauzy?
Zmienia się proporcja między estrogenami a androgenami. Bezwzględne stężenie androgenów nie musi rosnąć – wystarczy spadek estrogenów, żeby ich działanie na mieszki stało się wyraźniejsze. Stąd pojawiające się w tym okresie pojedyncze grube, często siwe włosy na brodzie.
Usuwanie owłosienia można prowadzić równolegle z diagnostyką. Na konsultacji obejrzymy okolicę, ocenimy typ włosa i rozpiszemy plan, który da się prowadzić równolegle z leczeniem u lekarza. Umów konsultację.
Ile pracy wymaga konkretna okolica i jak zmienia się rytm wizyt, rozpisaliśmy w artykule ile zabiegów elektroepilacji potrzeba.
Komentarze